Cycle-Rickshaw / ସାଇକଲ ରିକ୍ସା

 

#ବ୍ରହ୍ମପୁର ସହରୀ-ଜୀବନରେ ‘କୋଭିଡ଼-୧୯ ମହାମାରୀ’-ପର ଅବସ୍ଥାରେ କେତେକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ରାସ୍ତାଘାଟରେ ସାଇକଲ ରିକ୍ସା ଚଳପ୍ରଚଳ କମି ଯାଇଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିବା ଅନ୍ୟତମ ।
 
ବ୍ରହ୍ମପୁର ସହର ବିକଶିତ ହେବା ଆରମ୍ଭରୁ ଯାତ୍ରୀ ଓ ମାଲ ପରିବହନ ନିମନ୍ତେ ବଳଦଟଣା ଶଗଡ଼ ଓ ଘୋଡ଼ାଗାଡ଼ି ଝାଟକାର ପ୍ରଚଳନ ରହି ଆସିଥିଲା । ସାଧାରଣରେ ଉଭୟ ଯାନର ମାଲିକ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରବର୍ଗ ସେସବୁ ବ୍ୟବହାର କରିଆସୁଥିଲେ । ବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀ ଆରମ୍ଭରୁ ରେଳଗାଡ଼ି ଓ ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ମଟରଗାଡ଼ି ବସ ଚଳାଚଳ ଅବସରରେ ଝାଟକା ଭଡ଼ାରେ ମିଳିବା ପରେ ସର୍ବସାଧାରଣ ପରିବହନ ଯାନ ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିଲା । ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ସାଇକଲ ରିକ୍ସାର ବ୍ୟବହାର ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ ସ୍ୱାଧୀନୋତ୍ତର ପରିବେଶରେ ହିଁ ପ୍ରସାର ଲାଭ କରିଥିଲା । ସହରର ପରିସୀମା ଓ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ସାଙ୍ଗକୁ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ, ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ଶିକ୍ଷା ଓ ମନୋରଞ୍ଜନ ଇତ୍ୟାଦି ସୁବିଧାସୁଯୋଗ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଗଞ୍ଜାମ ତଥା ପଡ଼ୋଶୀ ଜିଲ୍ଲାରୁ ବହୁସଂଖ୍ୟକ ଲୋକ ଦୈନନ୍ଦିନ ଯିବାଆସିବା କରିବାରୁ ସହର ମଧ୍ୟରେ ସାଧାରଣ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବଢ଼ିଥିଲା ।
 
ସାଇକଲ ରିକ୍ସା ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରିଥିଲା । ଏହି ଯାନର ବ୍ୟବହାର କୋଲକତାରେ ୧୯୩୦ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଇତିହାସ ପୃଷ୍ଠାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ । ସାଇକଲ ରିକ୍ସା ଚାଳନା ସରଳ ଓ ଯାନର ମୂଲ୍ୟ ବ୍ୟୟବହୁଳ ନଥିବା ହେତୁ କୋଲକତା-ପ୍ରଭାବିତ ପୂର୍ବଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସହରକୁ ଖୁବ କମ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସଂପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲା । ସାଇକଲ ରିକ୍ସା ପ୍ରଚଳନ କୋଲକତାରୁ କଟକ ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା ।
 
ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୦୬ରେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ବିବରଣୀରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିଲା, “ବ୍ରହ୍ମପୁର ସହରରେ ଏବେ ପ୍ରାୟ ୧୨ ହଜାର ରିକ୍ସା ଚାଳକ ଥିବା ଜଣା ପଡ଼ିଛି । ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ଅଟୋ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଯାତାୟାତ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଛକ ସ୍ଥାନକୁ ହିଁ ପହଞ୍ଚିପାରିଥାନ୍ତି । ତେଣୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ ଓ ସାହୀ ମଧ୍ୟରୁ ଯିବା ପାଇଁ ଆଜି ବି ଲୋକମାନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପସନ୍ଦ ରିକ୍ସା ରହିଥିବା ବହୁ ଲୋକ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ।” (ସମ୍ୱାଦ, ବ୍ରହ୍ମପୁର ସଂସ୍କରଣ / ୨୧ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୦୬)
 
ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ୨୦୦୫ରୁ ୨୦୧୫ ମଧ୍ୟରେ ଅଟୋରିକ୍ସା ଚଳାଚଳ ପ୍ରସାର ଲାଭ କରିବା ପରେ ୨୦୧୫ ବେଳକୁ ରିକ୍ସା ସଂଖ୍ୟା କମି ଆସିଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ୨୦୧୫ରୁ ୨୦୨୦ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଅଲୋଡ଼ା ହୋଇପଡୁଥିବା ଏହି ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ୨୦୨୦ ଓ ୨୦୨୧ ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମହାମାରୀଜନିତ ଦୀର୍ଘ ଜନପଦ ବନ୍ଦ ‘ଲକଡ଼ାଉନ’ ପ୍ରଭାବରେ ଉଭେଇ ଗଲା କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ । ଅନୁଧ୍ୟାନରୁ ୨୦୨୨ ଆରମ୍ଭ ସୁଦ୍ଧା ସହରରେ ମାତ୍ର ପାଞ୍ଚ ଶହରୁ କମ ରିକ୍ସା ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ହିସାବ କରାଯାଏ ।
 
ଉଦାହରଣରେ ସହରର ଜଣେ ବଡ଼ ରିକ୍ସା ମାଲିକଙ୍କ ୯୦ ଗୋଟି ରିକ୍ସା ଅଛି । ମହାମାରୀ ପୂର୍ବରୁ ରାତି ଓ ଦିନ ଦୁଇ ବେଳାର ଭଡ଼ାରେ ଅଶୀରୁ ନବେ ପ୍ରତିଶତ ରିକ୍ସା ଭଡ଼ାରେ ଚାଳକମାନେ ନେଉଥିଲେ । ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୨ ସୁଦ୍ଧା କେବଳ ଦିନବେଳା ୪୦ ରୁ ୫୦ ରିକ୍ସା ଭଡ଼ାରେ ଯାଉଛି । ରାତିବେଳା ପ୍ରାୟ ଶୂନ । ଗୁରୁବାର, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀରେ ଭଡ଼ା ସଂଖ୍ୟା ଆହୁରି କମିଯାଏ । ଭଡ଼ା ବାବଦରେ ଦିନ ବେଳା ୩୦ ଓ ରାତିବେଳା ୩୦ ଟଙ୍କା ଭଡ଼ା ପାଆନ୍ତି । ରିକ୍ସା ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଚାରିଜଣ ନିୟୋଜିତ ଅଛନ୍ତି । ଭଡ଼ା ପଇସା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଉଣାରେ ଯାଏ । ମାଲିକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କ୍ଷତିର ବ୍ୟବସାୟ । ସହରରେ ପ୍ରାୟ ଦଶରୁ ଅଧିକ ଛୋଟ ବଡ଼ ରିକ୍ସା ମାଲିକଙ୍କ ବ୍ୟବସାୟ ଚାଲିଥିବା ଜଣାଯାଏ ।
 
ରିକ୍ସା ଚାଳନା ନିମନ୍ତେ ରିକ୍ସା ଚାଳକ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଥାନ୍ତି । ୨୦୦୫ ବେଳକୁ ବ୍ରହ୍ମପୁର ସହରତଳି ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରୁ ରିକ୍ସା ଚାଳକମାନେ ଏହି ବୃତ୍ତିରେ ନିୟୋଜିତ ହେଉଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଅଟୋରିକ୍ସା ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବା ଏବଂ ସହର ସଂପ୍ରସାରିତ ହେବା ହେତୁ ସାଇକଲ ରିକ୍ସାର ପ୍ରଚଳନ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ସେଠାକାର ରିକ୍ସା ଚାଳନାକୁ ବୃତ୍ତି କରିଥିବା ସ୍ଥାନୀୟ ଝମ୍ପୁଡ଼ି ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ନୟାଗଡ଼ ଭଳି ପଡ଼ୋଶୀ ଅଞ୍ଚଳର ବହୁ ଗ୍ରାମବାସୀ ସଂପୃକ୍ତ ଥିଲେ । ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ନିଯୁକ୍ତି ହରାଇବା ପରେ କେତେକ ବ୍ରହ୍ମପୁର ଆସିଥିଲେ । କଟକ ଓ ପୁରୀରେ ରିକ୍ସା ଚାଳକମାନେ ସଂଗଠିତ ଥିବା ଏବଂ ବାହାର ଅଞ୍ଚଳର ନୂଆ ଚାଳକଙ୍କ ପ୍ରବେଶକୁ ବାରଣ କରୁଥିବା ହେତୁ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ମୁହାଁ ହୋଇଥିବା ପ୍ରକାଶିତ ବିବରଣୀରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା ।
 
ଆନ୍ତର୍ଜାତିକସ୍ତରରେ ସାଇକଲର ଆଦର ବଢ଼ିଛି; କିନ୍ତୁ ସାଇକଲ ରିକ୍ସାର ପ୍ରଚଳନ ଲୋପ ପାଇ ଆସିଛି । ସାଇକଲ ରିକ୍ସା ଚାଳନା ମନୁଷ୍ୟର ଶ୍ରମଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ ପଡୁଥିବା ହେତୁ ଅନ୍ୟଜଣକୁ ବୋହିନେବା ଅମାନବୀୟ ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି । ଅପରପକ୍ଷେ ପେଟ୍ରୋଲ ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବହାରରେ ଅଟୋରିକ୍ସା ଚଳାଚଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦୂଷଣ ବଢୁଥିବା ତଥା ତୈଳଦର କ୍ରମାଗତଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଚାଲିଥିବା ହେତୁ ଇ-ରିକ୍ସା ବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ-ରିକ୍ସା ପ୍ରଚଳନ ଦେଶରେ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରିବା ଆଶା କରାଯାଏ । ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ଇ-ରିକ୍ସା ପରୀକ୍ଷାମୂଳକଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ ପ୍ରସାର ଲାଭ କରିପାରିନାହିଁ । ଅଗ୍ରଣୀ ବିଦ୍ୟୁତଚାଳିତ ତିନିଚକିଆ ଯାନ ନିର୍ମାତା ମହେନ୍ଦ୍ରା ଇଲେକ୍ଟିକର ପ୍ରମୁଖ କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଚାରିବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା ଦେଶର ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ତିନିଚକିଆ ଇ-ରିକ୍ସା ପର୍ଯ୍ୟାୟଭୁକ୍ତ ହେବ ବୋଲି ଆକଳନ କରିଥିବା ଜଣାଯାଏ ।

(‘ଅନୁପମ ଭାରତ’, ବ୍ରହ୍ମପୁର ସଂସ୍କରଣ / ୧୬ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୨/ ପୃଷ୍ଠା :୮)

Photo by P.M. Digital Documentation

Multiplex / ମଲଟିପ୍ଳେକ୍ସ

 

#ବ୍ରହ୍ମପୁର ମଲ ଓ ମଲଟିପ୍ଳେକ୍ସ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରସାରରେ ପଛୁଆ ରହିଆସିଛି । ଜନସଂଖ୍ୟା ଆଧାରରେ ତୃତୀୟ ସ୍ତର ‘ତ୍ରି-ଟାୟର’ ସହର ରୂପେ ପରିଗଣିତ ହେଉଥିବା ହେତୁ ନବ-ବିକଶିତ ବ୍ୟାବସାୟିକ ପ୍ରବାହ ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତରର ସହର ତୁଳନାରେ ବିଳମ୍ୱରେ ପହଞ୍ଚେ । ସାଧାରଣରେ ମଲ ଗଢ଼ିଉଠିବାପରେ ସେଥିରେ ମଲଟିପ୍ଳେକ୍ସ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥାଏ । ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ଦୋକାନ-ବଜାର ମଲରେ ବହୁତଳ ପ୍ରାସାଦରେ ସଜ୍ଜିତ । ଗ୍ରାହକ ଶୀତତାପ-ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପରିବେଶରେ କିଣାବିକା ସହ ସଂଲଗ୍ନ ଭୋଜନାୟମାଳା ‘ଫୁଡ଼କୋର୍ଟ’ରେ ପରିବେଷିତ କିସମ କିସମର ଆହାର, ବିଦ୍ୟୁତଚାଳିତ ଶିଶୁଙ୍କ କ୍ରୀଡ଼ା ଉପକରଣ ଉଦ୍ୟାନ ‘ପାର୍କ’ ସାଙ୍ଗକୁ ଏକାଧିକ ରୂପେଲି ପରଦା ‘ମଲଟିପ୍ଳେକ୍ସ’ରେ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ଉପଭୋଗର ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ପାଇଥାନ୍ତି ।

 

ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ୨୦୨୨ ଆରମ୍ଭ ସୁଦ୍ଧା ଗୋଟିଏ ମଲ ଓ କେତେଗୋଟି ମେଗା ଷ୍ଟୋର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ । ମଲ ବହୁବିଧ ଦୋକାନର ସମାହାର ଥିବା ସ୍ଥଳେ ମେଗା ଷ୍ଟୋରରେ ଜଣେ ବିକ୍ରେତା ବିଭିନ୍ନ ସମଗ୍ରୀର ବିପ୍ପଣୀ ଖୋଲିଥାନ୍ତି । ପୁରୁଣା ବସଷ୍ଟାଣ୍ଡସ୍ଥିତ ‘ସିଟି ମଲ’ ସଂଲଗ୍ନରେ ତିନି ରୂପେଲି ପରଦା ଅର୍ଥାତ ତିନିଗୋଟି ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ସମ୍ପନ୍ନ ଏକ ମଲଟିପ୍ଳେକ୍ସର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାୟ ସରି ଆସିଛି । ସେହିପରି ଗାନ୍ଧିନଗର ଛକରେ ନିର୍ମାଣଧୀନ ଅନ୍ୟ ଏକ ମଲରେ ଚାରିଗୋଟି ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ମାଲଟିପ୍ଳେକ୍ସ ୨୦୨୩ ଆରମ୍ଭ ସୁଦ୍ଧା ଖୋଲିବା ନିମନ୍ତେ ତତ୍ପରତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବା ଜଣାଯାଏ । ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ପୂର୍ବରୁ କେବଳ ଶକ୍ତି ଓ ଶିବା ଦୁଇ ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ଏକ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥଳେ ଗୌତମ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ପାୟଲ ଏକକ ସ୍କ୍ରୀନରେ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି । ମହାମାରୀ-ପର ଅବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚଗୋଟି ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ଖୋଲିଛି ।

 

ଓଡ଼ିଶାରେ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ବ୍ୟବସାୟ ୨୦୨୨ ଆରମ୍ଭ ସୁଦ୍ଧା ସ୍ୱାଧୀନତା-ପୂର୍ବ ପରିବେଶକୁ ଫେରିଯାଇଛି । ବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀ ଶେଷରେ ରାଜ୍ୟର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଜିଲ୍ଲାମାନଙ୍କରେ ଏକାଦିକ୍ରମେ ଦୁଇଗୋଟି ମହାବାତ୍ୟା ପରେ ବହୁ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ଭାଙ୍ଗିରୁଜି ଯାଇଥିଲା । ଟେଲିଭିଜନ ପ୍ରସାରଣର ୨୦ ବର୍ଷ ଓ ଘରୋଇ ସାଟେଲାଇଟ ଚ୍ୟାନେଲ ପ୍ରଚଳନର ୧୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ନିଜ ଘରେ ୨୪ ଘଣ୍ଟିଆ ସମ୍ୱାଦ, ଧାରାବାହିକ ଓ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ଉପଭୋଗର ସୁଯୋଗ ପାଇବାପରେ ଅଧିକା ଅର୍ଥ ବ୍ୟୟକରି ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟକୁ ଯିବା ଅଭ୍ୟାସ କ୍ରମେ ଭାଙ୍ଗି ଆସିଥିଲା । ବ୍ୟବସାୟ ଅଭାବରୁ କେତେକ ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ମାଲିକ ବାତ୍ୟା-ବିଧ୍ୱଂସ୍ତ କୋଠାବାଡ଼ି ସଜାଡିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କଲେ ନାହିଁ । ବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ଦଶକରେ ଇଣ୍ଟରନେଟର ବ୍ୟାପ୍ତି, ସ୍ମାର୍ଟଫୋନର ପ୍ରବେଶ ଓ ଷ୍ଟ୍ରୀମିଂ ପ୍ଳାଟଫରମଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରସାର ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ବ୍ୟବସାୟକୁ ପୁଣି କ୍ଷତି ପହୁଞ୍ଚାଇଥିଲା । ତେବେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମହାମାରୀ-ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ଗୋଟି ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ କେନ୍ଦ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଥିବା ସ୍ଥଳେ ମହାମାରୀ ସଂକ୍ରମଣ ଭୟରେ ଦେଢ଼ ବର୍ଷ ବନ୍ଦ ରହିବାପରେ ୫୫କୁ ଆସିଯାଇଥିବା କୁହାଯାଉଛି । ଏଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାୟ ୧୨୦ଗୋଟି ସ୍କ୍ରୀନ ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇଛି ।

 

ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ବିଚାରରେ ମହାମାରୀ-ପର ପରିବେଶ ‘ନ୍ୟୂ-ନରମାଲ’ରେ ଏକକ ରୂପେଲି ପରଦା ବିଶିଷ୍ଟ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ବ୍ୟାବସାୟିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ତିଷ୍ଠି ରହିବା ସଂଭାବନା କମ । ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପ୍ରବାହ ଅନୁକରଣରେ ମଲଟିପ୍ଳେକ୍ସ-ଥିଏଟର-ଚ଼େନ ଅର୍ଥାତ ଅନ୍ତଃରାଜ୍ୟ ବା ଜାତୀୟସ୍ତରରେ ବହୁ ସହରରେ ବହୁ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ-ଶୃଙ୍ଖଳ ବ୍ୟାବସାୟିକ ଆର୍ଥିକ ନିବେଶ ଓ ପରିଚାଳନାରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ହେବ । ଆମ ଦେଶରେ ପିଭିଆର ଓ ଆଇନକ୍ସ ଦୁଇଗୋଟି ବୃହତ ଥିଏଟର-ଚେନ । ପିଭିଆର ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ୭୩ଗୋଟି ସହରରେ ୧୮୧ଗୋଟି ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟରେ ୮୭୧ଗୋଟି ରୂପେଲିପରଦା ଏବଂ ଆଇନକ୍ସ ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳରେ ୭୨ଗୋଟି ସହରରେ ୧୬୦ଗୋଟି ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟରେ ୬୭୫ ଗୋଟି ରୂପେଲି ପରଦାରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ । ଏହି ଦୁଇଗୋଟି ଚ଼େନ ମିଶ୍ରଣ ହେଉଥିବା ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୨ରେ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି । ନୂଆ କମ୍ପାନୀ ‘ପିଭିଆର-ଆଇନାକ୍ସ’ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସାତବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଚାରି ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟରେ ଉପଲବ୍ଧ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆଧୁନୀକରଣ ସହ ବାର୍ଷିକ ଦୁଇଶହ ନୂଆ ସ୍କ୍ରୀନ ଟାୟାର-୩, ଟାୟାର-୪ ଓ ଟାୟାର-୫ ସହରରେ ନିର୍ମାଣ କରିବ । ପ୍ରତି ସ୍କ୍ରୀନ ପିଛା ଅଢ଼େଇ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟ ହେବ ।

 

ଭାରତର ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳରେ ଆଇନକ୍ସ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିଥିବା ହେତୁ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ‘ପିଭିଆର-ଆଇନକ୍ସ’ ସଂପ୍ରସାରଣରେ ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ମଲଟିପ୍ଳେକ୍ସ ନିର୍ମାଣ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଇପାରେ । ଅବଶ୍ୟ ମଲଟିପ୍ଳେକ୍ସ ମଲ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହୁଥିବା ହେତୁ ସହରରେ ବଡ଼ ମଲ ନିର୍ମାଣ ଉପରେ ମଲଟିପ୍ଳେକ୍ସ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନିର୍ଭର କରିବ । ଅପରପକ୍ଷରେ ମହାମାରୀ-ପର ଅବସ୍ଥାରେ ଉଭୟ ମଲ ଓ ମଲଟିପ୍ଳେକ୍ସ କ୍ଷତିର ବ୍ୟବସାୟରୂପେ ପରିଗଣିତ ହେଉଥିବା ହେତୁ ଏଦିଗରେ ନିବେଶ ବହୁ ଅଙ୍କ କଷା ଲୋଡ଼ିବ !

(‘ଅନୁପମ ଭାରତ’, ବ୍ରହ୍ମପୁର ସଂସ୍କରଣ / ୯ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୨/ ପୃଷ୍ଠା :୮)

Photo by Lennart Schneider on Unsplash 

Remembering Godfather / ‘ଗଡ଼ଫାଦର’ ସ୍ମୃତି

 

#ବ୍ରହ୍ମପୁର କାହିଁକି ଯେକୌଣସି ସହରର ପଚାଶବର୍ଷ ପୂର୍ବର ସ୍ମୃତି ରୋମନ୍ଥନ ରୋମାଞ୍ଚକର ଅନୂଭୂତି । ବ୍ରହ୍ମପୁର ୨୦୨୨ରେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ୧୯୭୨ର ସାମାଜିକ ଚଳେଣୀର କେତେକ ଝାପସା ଦୃଶ୍ୟାବଳୀ ସେ ସମୟରେ ଯୁବାବସ୍ଥା ବିତାଇଥିବା ସହରବାସୀଙ୍କ ମନଗହନର ଗଭୀରତମ ପ୍ରଦେଶରୁ ଉଙ୍କି ମାରିଥାଏ ।
 
ବହୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାକୁ ବାଦ ଦେଲେ ୧୯୭୨ରେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟରେ ହଲିଉଡ଼ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ‘ଗଡ଼ଫାଦର’ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରବାହରେ ଏକ ଇଂଲିଶ ଚଳଚ଼ିତ୍ରପ୍ରେମୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନ୍ୟତମ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ । ସହରର ଚାରିଗୋଟି ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଗୋଟି ଏସଏସଭିଟି, ଉତ୍କଳ ଓ ବିଜୟାରେ ବରାବର ହଲିଉଡ଼ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେଉଥାଏ । ଏସଏସଭିଟିରେ କେବଳ ଶନି ଓ ରବିବାର ମର୍ଣ୍ଣିଂ ସୋ, ବିଜୟାରେ ଶନି ଓ ରବିବାର ମର୍ଣ୍ଣିଂ ସୋ ସାଙ୍ଗକୁ ସୋମବାରରୁ ଗୁରୁବାର ଅପରାହ୍ନ ଚାରିଟାରେ ମେଟିନୀ ଏବଂ ଉତ୍କଳରେ ମର୍ଣ୍ଣିଂ ସୋରେ ଇଂଲିଶ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ଚାଲେ । ହଲିଉଡ଼ର ହିଟ ଇଂଲିଶ ଚଳଚ଼ିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସାମୟିକ ଭାବେ ଉତ୍କଳ ଓ ବିଜୟା ରେଗୁଲାର ତିନିଗୋଟି ସୋ ମେଟିନୀ, ଫାଷ୍ଟ ସୋ ଓ ସେକଣ୍ଡ ସୋ’ରେ ଚଳାନ୍ତି । ‘ଗଡ଼ଫାଦର’ ସଂଭବତଃ ଉତ୍କଳ ସିନେମାରେ ୧୯୭୨ର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତିନି ସୋ’ରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା ।
 
‘ଗଡ଼ଫାଦର’ ସ୍ମୃତି ରୋମନ୍ଥନର ଦୁଇଗୋଟି କାରଣ ରହିଛି । ପ୍ରଥମତଃ, ଏହି ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନର ପଚାଶ ବର୍ଷ ପୁରିଛି ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ସେହି ଚଳଚ଼ିତ୍ରର କାହାଣୀ କିପରି ତତ୍ କାଳୀନ ବ୍ରହ୍ମପୁର ସାମାଜିକ ଜୀବନ ଲାଗି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ଥିଲା ସେଥିପ୍ରତି ସମ୍ୟକ ଆଲୋକପାତ ।
 
ଲୋକପ୍ରିୟ ଲେଖକ ମାରିଆ ପୋଜୋଙ୍କ ୧୯୬୯ରେ ପ୍ରକାଶିତ ‘ଗଡ଼ଫାଦର’ ଉପନ୍ୟାସ ଆଧାରରେ ନିର୍ମିତ ଫ୍ରାନ୍ସିସ ଫୋର୍ଡ କୋପୋଲା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଚଳଚ଼ିତ୍ରରେ ମାରଲିନ ବ୍ରାଣ୍ଡୋ ଓ ଆଲ ପାସିନୋ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଚଳଚ଼ିତ୍ରଟି ୨୪ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୨ରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଶୁଭମୁକ୍ତି ପାଇବା ସପ୍ତାହକ ଆଗରୁ ୧୫ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୨ରେ ଭାରତରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲା । ପଚାଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ହିନ୍ଦି କିମ୍ୱା ଇଂଲିଶ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ଭାରତରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ସହରରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିବା କିଛି ମାସ ପରେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟକୁ ଆସୁଥିଲା । ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଲାଗି ପ୍ରସ୍ତୁତ ପ୍ରିଣ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା କମ ଥିବା ହେତୁ ବକ୍ସ ଅଫିସ ଲୋକପ୍ରିୟତା ଅନୁଯାୟୀ ବଡ଼ ସହରପରେ ଛୋଟ ସହରର ପାଳି ଆସେ । ସେହି ସମୟରେ ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳରେ ଇଂଲିଶ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନଲାଗି କୋଲକତା ଓ କଟକ ପରକୁ ବ୍ରହ୍ମପୁରର ସ୍ଥାନ । ‘ଗଡ଼ଫାଦର’ ନାମୀ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ହୋଇଥିବା ହେତୁ କଟକରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କାଳରେ ଦୈନିକ ଓଡ଼ିଆ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରରେ ବିଜ୍ଞପିତ ହୋଇଥିବା ମନେପଡ଼େ ।
 
‘ଗଡ଼ଫାଦର’ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ବାର୍ଷିକ ଓସ୍କାର ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚଳଚ଼ିତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚ଼ିତ୍ରନାଟ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଭିନେତା ପୁରସ୍କାର ପାଇ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବାପରେ ଅତିରିକ୍ତି ଦୁଇଗୋଟି ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପାର୍ଟ-୨ ଓ ପାର୍ଟ-୩ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା । ‘ଗଡ଼ଫାଦର’ର କାହାଣୀରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପ୍ରାୟ ଚାରିଶହଗୋଟି ଚଳଚ଼ିତ୍ର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ । ଭାରତରେ ଫିରୋଜ ଖାନଙ୍କ ‘ଧର୍ମାତ୍ମା’ ଓ ଅମିତାଭ ବଚ୍ଚନ ଅଭିନୀତ ‘ସରକାର’ ସେଥି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
 
‘ଗଡ଼ଫାଦର’ର କାହାଣୀ ୧୯୪୦ ସମୟର ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ନ୍ୟୂୟର୍କରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ଏକ କାଳ୍ପନିକ ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟାର ଭିଟୋ କାରଲେନ୍ସର ଜୀବନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ । ଏହି ଚଳଚ଼ିତ୍ରଟି ୧୯୭୨ରେ ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେବା ବେଳକୁ ସହରର ଯୁବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟାର ସଂସ୍କୃତି ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବିଷୟବସ୍ତୁ । ସେତେବେଳକାର ଯୁବକୁଳର ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର ଖଲ୍ଲିକୋଟ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ବିଶୃଙ୍ଖଳିତ । ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ନକ୍ସଲବାଡ଼ି ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରଭାବରେ ସହରର କାନ୍ଥବାଡ଼ ବାମପନ୍ଥୀ ସ୍ଳୋଗାନରେ ଭର୍ତ୍ତି । ବାଂଲାଦେଶ ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମ ଏହି ମାତ୍ର ସରିଥାଏ । ଅଧ୍ୟୟନପରେ ନିଯୁକ୍ତି ଅଭାବ ସହରର ଯୁବକମାନେ ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ସାମ୍ନା କରୁଥାନ୍ତି । ଅଜଣା ଭୟ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ ଭବିଷ୍ୟତ ସହ ଅପରିଚ଼ିତ ଯୁବପ୍ରାଣକୁ ‘ଗଡ଼ଫାଦର’ ଭଳି ଚଳଚ଼ିତ୍ର ପ୍ରଭାବିତ କରିବାର ଭରପୁର ଉପାଦାନ ରହିଥିଲା । ମାରଲିନ ବ୍ରାଣ୍ଡୋଙ୍କ ସଂଳାପ “ଆଇ ଏମ ଗୋଇଂ ଟୁ ମେକ ହିମ ଏନ ଅଫର ହି କେନାଟ ରିଫ୍ୟୁଜ”; ଜୀବନସହ ସାଲିସ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଏକ ନିଆରା ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ ।

(‘ଅନୁପମ ଭାରତ’, ବ୍ରହ୍ମପୁର ସଂସ୍କରଣ / ୦୨ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୨/ ପୃଷ୍ଠା :୮)

Photo by Jeremy Yap on Unsplash

Neelakantha Bhawan / ନୀଳକଣ୍ଠ ଭବନ

 

ଅତୀତରେ ସିନେମା ସାଙ୍ଗକୁ ସାମୟିକଭାବେ ଥିଏଟର ମଧ୍ୟ #ବ୍ରହ୍ମପୁର ସାନ୍ଧ୍ୟ ମନୋରଞ୍ଜନରେ ସାମିଲ ହେଉଥିଲା । ଅଧୂନା ପୁରୁଣାବସଷ୍ଟାଣ୍ଡ ସଂଲଗ୍ନ ସିଟି ମଲ ସାମ୍ନାରେ ନୀଳକଣ୍ଠ ଭବନ ନାମିତ ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ଚାଲୁଥିଲା । ଏଥିରେ ଦେଢ଼ରୁ ଅଢ଼େଇ ଶହ ଦର୍ଶକଙ୍କ ବସିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା । ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଥିଏଟର ଗୃପ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥାଏ । ସମୟକ୍ରମେ ତାହା ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ଗୃପ ସ୍ଥାୟୀଭାବେ ପୁରୀ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ବର୍ଷସାରା ନାଟକ ପରିବେଷଣ କରୁଥିବା ସ୍ଥଳେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୃପ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସହରକୁ ଯାତ୍ରାକରି ନାଟକ ପରିବେଷଣ କରୁଥିଲେ । ବିଗତ ଶତାଦ୍ଦୀର ଷଷ୍ଠ ଓ ସପ୍ତମ ଦଶକରେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ‘ବି’ ଗୃପ ବ୍ରହ୍ମପୁର ନୀଳକଣ୍ଠ ଭବନରେ ବର୍ଷର କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଆସୁଥିଲେ । ରାତି ସାଢ଼େ ସାତରୁ ସାଢ଼େ ଦଶ ଯାଏଁ ନାଟକ ଚାଲେ । ସନ୍ଧ୍ୟାରୁ ନରମ ସ୍ୱରରେ ଲାଉଡ଼ସ୍ପିକରରେ ସିନେମା ଗୀତ ବଜାଯାଏ । ଟାଉନହଲରୁ ବସଷ୍ଟାଣ୍ଡ ରାସ୍ତାରେ ଯିବା ଆସିବା ବେଳେ ନୀଳକଣ୍ଠ ଭବନରେ ଥିଏଟର ଉପସ୍ଥିତି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଗୀତବାଜଣାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାରିହୁଏ ।
 
ନୀଳକଣ୍ଠ ଭବନ ସଂଲଗ୍ନ ଦୁଇ ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ କୋଠାରେ ‘ଭାରତୀ ବିଳାସ’ ବୋଡିଂ ଓ ଲର୍ଜିଂ ହାଉସ । ଏହା ବ୍ରହ୍ମପୁର ଏକ ପୁରାତନ ହୋଟେଲ । ଉପରମହଲା ଲର୍ଜିଂରେ ଥିଏଟର କଳାକାରମାନେ ରହନ୍ତି, ତଳ ମହଲାରେ ଖିଆପିଆ କରନ୍ତି । ସେଠାରେ ଜଣେ ସ୍ଥାନୀୟ ହକର ଏକ ଛୋଟିଆ ପତ୍ରିକା ଦୋକାନ ‘ୟୁଅର ବୁକ ସପ’ ସଂନ୍ଧ୍ୟାରେ ଖୋଲନ୍ତି । ବାମପନ୍ଥୀ ସାହିତ୍ୟ, ବିଶେଷକରି ସୋଭିଏତ ରୁଷର ‘ପ୍ରପଗଣ୍ଡା ଲିଟ୍ରେଚର’ ମିଳୁଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ କଲେଜ ପଢୁଆ ଯୁବକମାନେ ବାମପନ୍ଥୀ ଆଦର୍ଶ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଟ୍ରେଣ୍ଡ ଚାଲୁଥିବା ହେତୁ କେତେକ ଅନିସିନ୍ଧୁତ୍ସୁ ପତ୍ରପତ୍ରିକା କିଣିବାକୁ ସେଠି ପହଞ୍ଚନ୍ତି ଓ ଛୋଟକାଟର ଆସର ଜମେ ।
 
ନୀଳକଣ୍ଠ ଭବନରେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ‘ବି’ ଗୃପ ସାଙ୍ଗକୁ ଜନତା ଓ କଳିଙ୍ଗ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ, ଦିନକେତେ ସ୍ଥାନୀୟ ଉଦ୍ୟମରେ ଗଠିତ ଅନୁରୂପ ନାଟ୍ୟ ଦଳଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ନାଟକ ପରିବେଷିତ ହେଉଥିଲା । ସେ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆ ନାଟକର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଦର୍ଶକବର୍ଗ ଥିଲେ । ଓଡ଼ିଆ ସିନେମା ବର୍ଷରେ ଥରେ ଅଧେ ଚାଲୁଥିଲା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ଗାଁଗହଳିରେ ବଙ୍ଗପ୍ରଦେଶରୁ ଆଗତ ଯାତ୍ରା ସଂସ୍କୃତି ବିକଶିତ ହୋଇନଥିଲା । ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରୁ ସହରରେ କାର୍ଯ୍ୟୋପଲକ୍ଷେ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ବିଳମ୍ୱିତ ସଂନ୍ଧ୍ୟାରେ ପରିବେଷିତ ନାଟକ ଉପଭୋଗକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ ।
 
ନୀଳକଣ୍ଠ ଭବନ ସହରର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ହେଁ ମୂଳ ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏକ ଗଳିରେ କିଛି ବାଟ ଯିବାକୁ ପଡୁଥିଲା । ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟ ସାମନାରେ ରୁଚିପୂର୍ଣ୍ଣଭାବେ ପ୍ରଶସ୍ତ ପ୍ରାଙ୍ଗଣଟିଏ ଥିଲା । ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟର ଛାତ ଟିଣର ଚଦର ଏବଂ କେବଳ ମଞ୍ଚଟି ସିମେଣ୍ଟ ଚଟାଣ । ଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ଫୋଲଡ଼ିଂ ଟିଣ ଚେୟାର ପଡ଼େ । ନାଟକ ପରିବେଷଣରୁ ଆୟ ସୀମତ ଥିବା ହେତୁ ଚାକଚକ୍ୟ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ନଦିଆଯାଇ ଅଭିନୟରେ ପରାକାଷ୍ଠା ପ୍ରତିପାଦନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉଥିଲା । ପ୍ରତି ଆଠ ଦଶବର୍ଷରେ ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ବାତ୍ୟାର ପ୍ରକୋପହେତୁ ନୀଳକଣ୍ଠ ଭବନ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ପୁଣି ସଜାଡ଼ିବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହେଉଥିଲା । ଆକର୍ଷଣୀୟ ବ୍ୟବସାୟ ଅଭାବରୁ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଭଳି ପେଷାଦାର ନାଟକ ଦଳ ଆଉ ବ୍ରହ୍ମପୁର ଆସିଲେ ନାହିଁ । କ୍ରମଶଃ ସ୍ଥାନୀୟ ଉଦ୍ୟମରେ ପ୍ରଯୋଜିତ ନାଟକ ପରିବେଷଣ ପ୍ରକାଶମ ହଲ ଓ ଟାଉନ ହଲକୁ ଘୁଞ୍ଚିଗଲା ।
 
ଗଞ୍ଜାମ କଳା ପରିଷଦର କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ନାଟ୍ୟକଳା ବିକାଶ ପାଇଁ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲେ ହେଁ ମୂଳରୁ ସେଠି ଲୋକପ୍ରିୟ ନାଟକ ପରିବେଷିତ ହୋଇ ପାରୁ ନଥିଲା । ନିର୍ମାଣଗତ ତୃଟି ଏହାର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ । ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟଟି ଅତି ବଡ଼ । ଶବ୍ଦ ପରିଚାଳନା ଅସଂଭବ । ଅତୀତରେ ଉତ୍କଳ ଆଶ୍ରମ ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳରୂପେ ପରିଗଣିତ ନହେବା ଇତ୍ୟାଦି କାରଣ ମଧ୍ୟ ବାଧକ ସାଜି ଆସିଥିଲା । ନାଟକର ଦର୍ଶକ ସୀମିତ । ଆଜି କୋଲକତା, ମୁମ୍ୱାଇରେ ନିୟମିତ ପରିବେଷିତ ନାଟକଗୁଡ଼ିକର ଦର୍ଶକ ସଂଖ୍ୟା ଦେଢ଼ରୁ ଅଢ଼େଇ ଶହ । ହଜାରେ ଦର୍ଶକଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପ୍ରେକ୍ଷାୟଳରେ ଦେଢ଼ ଶହ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ନେଇ ନାଟକ ମଞ୍ଚସ୍ଥ କରିବା ଆଶ୍ୱସ୍ତିକର ।
 
ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ନାଟକ ପରିବେଷଣର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଯୁଗୋପଯୋଗୀ ମଞ୍ଚ ଅଭାବ । ନିକଟ ଅତୀତରେ ସଂସ୍କୃତି ଭବନ ନିର୍ମାଣ ତଥା ଟାଉନ ହଲ ଓ କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚର ପୂନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । କିନ୍ତୁ ସେଠି ଆକାଶଛୁଆଁ ଭଡ଼ା ହେତୁ ନାଟକ ପରିବେଷଣ କେବେହେଁ ସଂଭବପର ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକମାନଙ୍କ ସୀମିତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସହରକୁ ଏହି ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ମଧ୍ୟକୁ ଠେଲି ଦେଇଛି ।

(‘ଅନୁପମ ଭାରତ’, ବ୍ରହ୍ମପୁର ସଂସ୍କରଣ / ୨୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୨/ ପୃଷ୍ଠା :୮)

Photo by Rob Laughter on Unsplash 

Elderly Voters in Municipal Election / ପୌର ନିର୍ବାଚ଼ନରେ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ

 

#ବ୍ରହ୍ମପୁର ପୌର ନିଗମ ନିର୍ବାଚ଼ନ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୨ରେ ମୋଟ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ୫୫ ହଜାର ଭୋଟର ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ସ୍ଥଳେ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ପନ୍ଦର ପ୍ରତିଶତ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିବା ହିସାବ କରାଯାଏ । ଜନଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ୨୦୧୧ରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟରେ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ଦଶ ପ୍ରତିଶତ ୬୦ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ବସବାସ କରୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଅବସର ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଗତ ଦଶ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରମଶଃ ବଢୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉଥିବା ହେତୁ ୨୦୨୨ ବେଳକୁ ଅନ୍ତତଃପକ୍ଷେ ପନ୍ଦର ପ୍ରତିଶତରେ ପହଞ୍ଚିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ । ଅର୍ଥାତ, ବ୍ରହ୍ମପୁର ପୌରାଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାୟ ୩୫ ରୁ ୪୦ ହଜାର ଭୋଟର ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ । ନଗରପାଳ ପଦବୀ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ ହେଉଥିବା ଅବସରରେ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ଭୋଟର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ ।
 
ସହରର ଭୋଟରମାନେ ସାଧାରଣରେ ସ୍ଥାୟୀ ବାସିନ୍ଦା । ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦିନରୁ ବସବାସ କରି ଆସିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ମୃତ୍ୟୁଯାଏଁ ବାସସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ସଂଭାବନା କମ । ଅପରପକ୍ଷେ ୧୮ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଯୁବକମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ ଶେଷରେ ଶ୍ରମନିଯୁକ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏବଂ ୩୫ ବର୍ଷରୁ ୬୦ ବର୍ଷ ବୟସ ସୀମାର ମଧ୍ୟ-ବୟସ୍କମାନେ ବୃତ୍ତିଜନିତ ବାଧ୍ୟବାଧକତା କିମ୍ୱା ଅବସର ଜୀବନ କଟାଇବା ନିମନ୍ତେ ଅନ୍ୟ ସହରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେବା ସଂଭାବନା ରହିଥାଏ । ୧୮ ବର୍ଷରୁ କମ ଶିଶୁ ଓ କିଶୋର ବର୍ଗ ଭୋଟର ପର୍ଯ୍ୟାୟଭୁକ୍ତ ନୁହନ୍ତି । ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଏକ ପକ୍ଷରେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ପୌରସେବାର ସାଂପ୍ରତିକ ସ୍ଥିତି ଓ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଭବିଷ୍ୟତ ଦ୍ୱାରା ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ବର୍ଗ ପ୍ରଭାବିତ । ଅପରପକ୍ଷରେ ସହରର ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ମାଲିକାନାରେ ଘରବାଡ଼ି ଥିବା ହେତୁ ପୌରପାଳିକାର ପ୍ରମୁଖ କରଦାତା । ଏହି ସବୁ କାରଣରୁ ପୌର ନିର୍ବାଚ଼ନ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।
 
ସହରବାସୀଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ପୌରସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା ସର୍ବାପେକ୍ଷା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ । ପରିମଳ, ରାସ୍ତାଘାଟ, ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବଜାରଘାଟ ସାଙ୍ଗକୁ ସାମାଜିକ ଜୀବନ ବିକାଶ ପୌର ପ୍ରଶାସନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣାଧୀନ । ପୌର ପରିଷଦରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବେ ସେମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱରେ ପୌର ସେବା ପରିଚାଳନା ଓ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଦାୟିତ୍ୱ ନ୍ୟସ୍ତ ରହିବ । ନିର୍ବାଚ଼ନ ନିମନ୍ତେ କର୍ପୋରେଟର ଓ ମେୟର ପ୍ରାର୍ଥୀଗଣ ବ୍ୟକ୍ତିଗତଭାବେ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତକରି ଭୋଟ ଭିକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ଅବସରରେ ସେମାନେ ସାଧାରଣ ପୌରସେବା ବ୍ୟତୀତ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ଅନୁକୂଳ କେତେକ ସେବା ପ୍ରଚଳନ ନିମନ୍ତେ ପରାମର୍ଶ ଦେବା ନିମନ୍ତେ ଏକ ସୁଯୋଗ ।
 
ପ୍ରଥମତଃ, ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ୱାର୍ଡ଼ରେ ହାରାହାରି ଛଅ ହଜାର ଭୋଟର ଗଣିତ କରାଗଲେ ଏକ ହଜାର ଯାଏଁ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ବସବାସ କରିଥାନ୍ତି । ବିଦେଶ ତଥା ବଡ଼ ସହରମାନଙ୍କରେ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ପୌରପାଳିକା ପକ୍ଷରୁ ‘ଡ଼େ-କେୟାର ସେଣ୍ଟର’ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଦିନବେଳା ସ୍ଥାନୀୟ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକମାନେ ଏକତ୍ରୀତ ହୋଇ ଆଳାପ ଆଲୋଚ଼ନା ସହ ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ଓ ସାସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଭାଗ ନେଇ ସମୟ ବିତାଇଥାନ୍ତି । ଅତୀତରେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ପୌରପାଳିକା ପକ୍ଷରୁ ବିଭିନ୍ନ ୱାର୍ଡ଼ରେ ପାଠାଗାରମାନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଥିଲା । କର୍ମଚାରୀ ଓ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଅଭାବରୁ ଅନେକ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି । ଅନ୍ତତଃପକ୍ଷେ ସେହି ଧାରାରେ ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ୱାର୍ଡରେ ‘ଡ଼େ-କେୟାର ସେଣ୍ଟର’ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ମାର୍ଫତରେ ପରିଚାଳନା ନିମନ୍ତେ ଉଦ୍ୟମ କରାଯାଆନ୍ତା, ତେବେ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକମାନେ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତେ ।
 
ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକାଂଶ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ଏକାକୀ ବସବାସ କରୁଥିବା ହେତୁ ସୁରକ୍ଷା ଏକ ସମସ୍ୟାଭାବେ ମୁଣ୍ଡଟେକିବାକୁ ଯାଉଛି । ୱାର୍ଡସ୍ତରରେ ଯଦି ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ତଥ୍ୟ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇ ତଥା ସଂକଳିତ କରାଯାଇ ପୋଲିସ ପ୍ରଶାସନକୁ ସହଯୋଗ କରାଯାଆନ୍ତା, ତେବେ ସମସ୍ୟାର ମୁକାବିଲା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଶସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଉନ୍ମୁକ୍ତ ରହନ୍ତା । ଏହି ସାଂଗଠନିକ ସ୍ଥିତି ସଜାଡ଼ିବା ନିମନ୍ତେ ‘ଡ଼େ-କେୟାର ସେଣ୍ଟର’ଗୁଡ଼ିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସୃଷ୍ଟି କରିବ । ତୃଣମୂଳସ୍ତରରେ ସହଭାଗୀ ପରିଚାଳନାରୁ ସୁଦୂରପ୍ରସାରୀ ଉପକାର ଆଶା କରାଯାଇପାରେ ।
 
ତୃତୀୟତଃ, ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ମେଡ଼ିକାଲ କଲେଜ ଓ ଜିଲ୍ଲାସ୍ତରୀୟ ଚ଼ିକିତ୍ସାଳୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଥିବା ସ୍ଥଳେ ପୌରପାଳିକା ପକ୍ଷରୁ ଦୀର୍ଘ ଅତୀତରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଚ଼ିକିତ୍ସାଳୟକୁ ବରିଷ୍ଠନାଗରିକଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରାଯାଇପାରନ୍ତା । ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକମାନେ କ୍ରମାଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ହେତୁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରକ୍ଷା ସାମାଜିକ ନିରାପତ୍ତାର ଅଂଶବିଶେଷ । ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ସହରର ଚ଼ିକିତ୍ସାଧୀନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ରହିଥାଏ । ସ୍ଥାନୀୟ ପରିସ୍ଥିତି ଓ ପରିବେଶକୁ ନେଇ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ପୌରପାଳିକାର ଭୂମିକା ସର୍ବାପେକ୍ଷା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ।
 
ପୌର ନିର୍ବାଚ଼ନ ଅବସରରେ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ଭୋଟର ବର୍ଗ ‘ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ଅନୁକୂଳ ପୌରସେବା’ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ଅବଗତ କରାଇବା ସୁଯୋଗ ହାତଛଡ଼ା କରିବା ଅନୁଚ଼ିତ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ପୌର ପ୍ରଶାସନରେ କ୍ଷମତାସୀନ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ଭୂମିକା ସହ ବିରୋଧି ରାଜନୀତିକ ଦଳର ତତ୍ପରତା ମଧ୍ୟ ସମପରିମାଣରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ତେଣୁ ନେତୃତ୍ୱ ନେବାପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ସଚ଼େତନ କରାଇବା ଆବଶ୍ୟକ । ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ପକ୍ଷରୁ ଏହି ଦିଗରେ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଛି । ବ୍ରହ୍ମପୁରବାସୀ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ହେବା ଉଚ଼ିତ ।

Photo by Harli Marten on Unsplash 

Memories of Gopalpur Steel Plant / ଗୋପାଳପୁର ଇସ୍ପାତ ପ୍ରକଳ୍ପ ସ୍ମୃତି

 

#ବ୍ରହ୍ମପୁର ସଂଲଗ୍ନ ଗୋପାଳପୁରଠାରେ ଶିଳ୍ପାୟନ ନିମନ୍ତେ ଏକାଧିକ ପ୍ରକଳ୍ପ ରୂପାୟନ ନିମନ୍ତେ ଉଦ୍ୟମ କରାଯାଇଛି । ତେବେ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ଅନେକ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରି ନାହିଁ । ସାଧାରଣ ବିଚାରରେ ଗୋପାଳପୁରରେ ଶିଳ୍ପାୟନକୁ ମିଥ୍ୟା ରାଜନୀତିକ ପ୍ରତିଶୃତି ରୂପେ ଆକ୍ଷେପ କରାଯାଇଥାଏ । ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗର ପୂର୍ବାନୁମାନରେ କ୍ଷମତାସୀନ ସରକାରୀ ରାଜନୀତିକ ଦଳ ପତିଆରା ସୃଷ୍ଟି ନିମନ୍ତେ ପରିବେଶ ଗଢ଼ି ତୋଳୁଥିଲେ ହେଁ ବହୁ ଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ଗୋପାଳପୁରରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇନପାରୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆସିଥାଏ ।
 
ସ୍ୱାଧୀନତା-ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାରେ ଗୋପାଳପୁରରେ ଆଜିକାର ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ବେଳାଭୂମି ‘ବିଚ’ରେ ବନ୍ଦର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଥିଲା । ବିଚ଼ରୁ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭକୁ ଏକ ସୁଦୀର୍ଘ ଜେଟି ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଯାତ୍ରୀ ଓ ମାଲ ଷ୍ଟିମରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଷ୍ଟିମର ଗଭୀର ଜଳରେ ନଙ୍ଗର ପକାଇଥିବା ବଡ଼ ଜାହାଜରେ ନେଇ ଛାଡୁଥିଲା । ବିଚ଼ ରାସ୍ତାର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୋଦାମ ରହିଥିଲା । ମେ’ଫେୟାର ହୋଟେଲ ଜାହାଜ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ବନ୍ଦରରେ ସାମୟିକ ରହେଣୀ ନିମନ୍ତେ ଜଣେ ବିଦେଶୀ ବ୍ୟବସାୟୀ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଗୋପାଳପୁର ବନ୍ଦର ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବାର ବିଭିନ୍ନ କାରଣ ଚ଼ିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥାଏ । ତେବେ ମୁଖ୍ୟତଃ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ରପ୍ତାନୀ ଓ ଆମଦାନୀ ଅଭାବ, ରେଳପଥର ବିକାଶପରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ସରଳ ପରିବହନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ହେବା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ଗୋପାଳପୁର ବଡ଼ ବନ୍ଦରରେ ଗଢ଼ି ତୋଳିବା ନିମନ୍ତେ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ଥିବା ଇତ୍ୟାଦିକୁ ନେଇ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ପୋଷଣ କରିଥାନ୍ତି ।
 
ସ୍ୱାଧୀନୋତ୍ତର ଇତିହାସରେ ଗୋପାଳପୁରରେ ଟାଟା ଦ୍ୱାରା ବୃହତ ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା ପ୍ରସ୍ତାବ ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଅଧ୍ୟାୟ । ଇସ୍ପାତ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ବନ୍ଦର ଓ ରେଳପଥ ବିକାଶ, ଏଲ-ଏଣ୍ଡ-ଟି ଭଳି କେତେକ ନାମୀ ଶିଳ୍ପଦ୍ୟୋଗୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆନୁସଙ୍ଗିକ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ସଂପର୍କରେ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଥିଲା । ତେବେ ଏଥି ମଧ୍ୟରୁ ବହୁ ସୁବିଧାସୁଯୋଗ ତଥ୍ୟାଶ୍ରିତ ନଥିଲା । ଉଦାହରଣରେ ଟାଟା ପକ୍ଷରୁ ଆଧୁନିକ ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲେ ଏଥିରେ ବ୍ରହ୍ମପରବାସୀ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା ରାଉରକେଲା ବା ଭାଇଜାଗର ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା ଭଳି ଶ୍ରମିକ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇନଥାନ୍ତେ । କାରଣ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଉଦ୍ୟୋଗ ପରିଚାଳନାରେ ବହୁ କମ ଶ୍ରମ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ... ଇତ୍ୟାଦି ।
 
ବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀର ଶେଷ ଦଶକ ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧରେ ଗୋପାଳପୁରଠାରେ ଇସ୍ପାତ ପ୍ରକଳ୍ପ ପ୍ରସ୍ତାବ ଉପସ୍ଥାପନ ସମୟରେ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରରେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ସରକାର । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମପୁର ଲୋକସଭା ଆସନରୁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତା କରି ବିଜୟୀ ହୋଇଥାନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ତୁରନ୍ତ ଉଭୟ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରରୁ କଂଗ୍ରେସ ଅପସରି ଗଲା । ଫଳରେ ରାଜନୀତିକ ଅଭିସନ୍ଧିମୂଳକ ପ୍ରତିଶୃତି ପୂରଣରେ ଆନ୍ତରିକତା ଅଭାବ ଦେଖାଗଲା ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ କାରଣ ସଂପର୍କରେ ଖୋଦ ଶିଳ୍ପଦ୍ୟୋଗୀ ଭିନ୍ନ ମତ ଅବତରଣା କରିଥାନ୍ତି ।
 
ଦୈନିକ ‘ସମ୍ୱାଦ’ର ରବିବାସରୀୟ ପତ୍ରିକା ‘ରବିବାର’ ୧୫ ଫେବୃୟାରୀ ୨୦୧୫ ସଂସ୍କରଣରେ ତତ୍ କାଳୀନ ଟାଟା କମ୍ପାନୀର ଗୋପାଳପୁର ପ୍ରୋଜେକ୍ଟର ଭାଇସ-ପ୍ରେସିଡ଼େଣ୍ଟ ଅରୁଣ ମିଶ୍ରଙ୍କ ସହ ଏକ ସାକ୍ଷାତକାର ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ସେଥିରୁ ଏକାଂଶର ଅବିକଳ ଉଦ୍ଧୃତି ଗୋପାଳପୁରରେ ଟାଟାର ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା ପ୍ରସ୍ତାବରୁ ଓହରିଯିବାର କାରଣ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥାଏ ।
 
“­୧୯୯୬ ଟାଟା-ଷ୍ଟିଲ ଗୋପାଳପୁର ପ୍ରେଜେକ୍ଟ ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ହୋଇଥିଲା । ସେଦିନର ସେ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମ୍ପର୍କରେ କ’ଣ କହିବାକୁ ଚାହିଁବେ ?
-      କାହାର ଆନ୍ଦୋଳନ ?
­ବନ୍ଦନା ଶିବାଙ୍କ ଆନ୍ଦୋଳନ, ଗୋପାଳପୁରରେ ଟାଟା ଷ୍ଟିଲ ପ୍ଳାଣ୍ଟ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟକୁ ନେଇ....
-      ଷ୍ଟିଲ-ପ୍ଲାଣ୍ଟ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତରେ ଗୋପାଳପୁର ସୁଇଟେବଲ ନଥିଲା । ତେଣୁ ଷ୍ଟିଲ-ପ୍ଳାଣ୍ଟ ହେବାର କୌଣସି ଚାନ୍ସ ନାହିଁ । ସେଥିପାଇଁ ଷ୍ଟିଲ-ପ୍ଳାଣ୍ଟ ପାଇଁ କଳିଙ୍ଗ ନଗରରେ ଜମି ଦିଆଗଲା ଓ ଆମେ କଳିଙ୍ଗ ନଗର ଗଲୁ । ନହେଲେ ଆମେ କଳିଙ୍ଗନଗରରେ କାହିଁକି ଷ୍ଟିଲ ପ୍ଳାଣ୍ଟ କରିଲୁ, ଗୋପାଳପୁରରେ କରିଲୁ ନାହିଁ ? ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଟେଡ଼ ଷ୍ଟିଲ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ପାଣି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବିଧାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି, ସେ ସବୁ ଗୋପାଳପୁରରେ ନଥିଲା ।“
 
ସାକ୍ଷାତକାର ଉପକ୍ରମରେ ଲେଖାଥିଲା ଅରୁଣ ମିଶ୍ର କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାର ବାସିନ୍ଦା । ସେ ଟାଟା ନଗରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି ଖଡ଼ଗପୁର ଆଇଆଇଟି ସାଙ୍ଗକୁ ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଆଷ୍ଟେଲିଆରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ । ସେ ଟାଟା ଷ୍ଟିଲର ସ୍ପେଶାଲ ଇକନୋମିକ ଜୋନର ପରିଚାଳନା ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାପିତ ରହିଥିଲେ । ଅର୍ଥାତ, ଅରୁଣ ମିଶ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱୀକାରୋକ୍ତି ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଯେ ବହନ କରେ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ !

(‘ଅନୁପମ ଭାରତ’, ବ୍ରହ୍ମପୁର ସଂସ୍କରଣ / ୧୨ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୨/ ପୃଷ୍ଠା :୮)

Photo by Tim Mossholder on Unsplash 

Voters Statistics / ଭୋଟର ସଂଖ୍ୟା

 

#ବ୍ରହ୍ମପୁର ମହାନଗର ନିଗମ ପୌର ପରିଷଦ ନିର୍ବାଚନ ନିମନ୍ତେ ୨୦୨୨ ମାର୍ଚ୍ଚ ଶେଷ ସପ୍ତାହ ଧାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଅବସରରେ ସହରର ଚିଠା ଭୋଟର ତାଲିକା ମଧ୍ୟ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ହୋଇଛି । ଏଥିରେ ତିନିଗୋଟି ବିଷୟ ଚର୍ଚ୍ଚା ପରିସରକୁ ଆସିଥାଏ ।
 
ପ୍ରଥମତଃ, ବ୍ରହ୍ମପୁର ମହାନଗର ସୀମାରେ ମୋଟ ଭୋଟର ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ୫୫ ହଜାର । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ନଅ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଗତ ନିର୍ବାଚ଼ନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଭୋଟର ସଂଖ୍ୟା ତୁଳନାରେ ମାତ୍ର ୨୯ ହଜାର ବଢ଼ିଛି । ତୃତୀୟତଃ, ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓ କଟକ ମହାନଗର ନିଗମ ତୁଳନାରେ ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ଭୋଟର ସଂଖ୍ୟା ପଛୁଆ ରହିଛି । ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ସାତ ଲକ୍ଷ ୨୭ ହଜାର ଓ କଟକରେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ୪୫ ହଜାର ଭୋଟର ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇଥିବା ଜଣାଯାଏ ।
 
ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଅନୁପାତରେ ଭୋଟର ସଂଖ୍ୟା ନବଢ଼ିବାର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ତର୍ଜମା କଲାବେଳେ ପ୍ରଥମତଃ, ସହରତଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ନୂଆକରି ଗଢ଼ି ଉଠୁଥିବା ଜନବସତିଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ନହୋଇପାରିବାକୁ ଦାୟୀ କରାଯାଏ । ଏହା ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଏଥିରେ ଅବହେଳା ଘଟୁଥିବା ଅଭିଯୋଗ ହୋଇଥାଏ । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ସହରର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ଶିଶୁ ଓ କିଶୋର ବର୍ଗ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ବାଦ ପଡ଼ିଥାନ୍ତି । ମୋଟାମୋଟି ଭାବେ ଆମ ଦେଶରେ ସମକାଳର ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ୫୦ ଭାଗ ୨୪ ବର୍ଷରୁ କମ ବୟସ ବର୍ଗର ଶିଶୁ, କିଶୋର ଓ ଯୁବକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । କେବଳ ୧୮ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବୟସବର୍ଗ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ସ୍ଥାନ ପାଉଥିବା ସ୍ଥଳେ ୧୮ ବର୍ଷରୁ କମ ବୟସବର୍ଗ ହିସାବକୁ ଆସିନଥାନ୍ତି । ତୃତୀୟତଃ, ସାମଗ୍ରିକଭାବେ ଓଡ଼ିଶାରେ ସହରୀକରଣ ଧାରା ମନ୍ଥର ରହିଥିବା ସୁସ୍ପଷ୍ଟ । ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ଗତ ନଅ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ୨୯ ହଜାର ଭୋଟର ବଢ଼ିଥିବା ସ୍ଥଳେ ସେହି ସମୟସୀମାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ୩୪ ହଜାର ଓ କଟକରେ ୫୦ ହଜାର ଭୋଟର ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ।
 
ବ୍ରହ୍ମପୁରକୁ ଘେରି ସହରତଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଗତ ଦୁଇ ଦଶକରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଜନବସତିରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଜନସାଧାରଣ ପୌରସେବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଉଥିବା ଉଦବେଗର ବିଷୟ । ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତ ଅଧୀନରେ ରହିଆସିଥିବା ସହରାଞ୍ଚଳବାସୀଙ୍କ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ସହଜରେ ମିଳି ନଥାଏ । ଫଳରେ ପ୍ରକୃତରେ କେତେ ସଂଖ୍ୟକ ସହରବାସୀ ମୌଳିକ ସେବା ନିମନ୍ତେ ହକଦାର, ତାହା ହିସାବକୁ ଆସିନଥାଏ । ସେହିପରି ନଗର ଉନ୍ନୟନ ବାବଦରେ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୀତ ଯୋଜନା ନିମନ୍ତେ ଅର୍ଥବରାଦ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମପୁର ଭାଗରେ କାଟଛାଟ ହୋଇଥାଏ । ବ୍ରହ୍ମପୁରର ନବଗଠିତ ପୌରପରିଷଦ ଏହି ଦିଗରେ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବା ବିଧେୟ ।
 
ବ୍ରହ୍ମପୁର ମହାନଗର ନିଗମ ନିର୍ବାଚନ ନିମନ୍ତେ ୪୨ ଗୋଟି ୱାର୍ଡରୁ କର୍ପୋରେଟର ନିର୍ବାଚ଼ିତ ହେବେ । ଗତ ନିର୍ବାଚନରେ ୱାର୍ଡ଼ ସଂଖ୍ୟା ୪୦ ରହିଥିଲା । ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ୱାର୍ଡ ସଂଖ୍ୟା ୬୭ ଏବଂ କଟକରେ ୱାର୍ଡ ସଂଖ୍ୟା ୫୯ । ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ ଚଳିତ ନିର୍ବାଚନରେ ପ୍ରତି ୱାର୍ଡ଼ରେ ହାରାହାରି ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଭୋଟର । ସେଥି ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ପୁରୁଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ମହିଳା ।
 
ସହରାଞ୍ଚଳ ଭୋଟରମାନେ ନାଗରିକ ଅଧିକାର, ପୌରସେବା ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଂପର୍କରେ ସଚ଼େତନ ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଏ । ନିଗମ ନିର୍ବାଚନରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୀତିକ ଦଳର ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତା କରୁଥିବା ସ୍ଥଳେ ଭୋଟରମାନେ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ସାଂଗଠନିକ ଦକ୍ଷତା ଓ ସହଭାଗିତାକୁ ବିଚାରକୁ ନେଇ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଚୟନ କରିବେ, ନା ଦଳୀୟ ଅନୁଗତ୍ୟକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେବେ ତାହା ନିର୍ବାଚନର ଫଳାଫଳ କହିବ । ତେବେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ପରିବେଶରେ ଉଭୟ ବୈଷୟିକ ପ୍ରଗତି ଓ ସରକାରୀ ନିବେଶ ଉପଯୋଗରେ ପୌରସେବାରେ ଆଗାମୀ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପକ ଉନ୍ନତିର ସୁଯୋଗ ଆଶା କରାଯାଉଥିବା ସ୍ଥଳେ ନବଗଠିତ ପୌରପରିଷଦର ଭୂମିକା ଯେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଅବଶ୍ୟ ପୌରପରିଷଦ ଗଠନର ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାଚନ ଅବସରରେ ଭୋଟରଙ୍କ ହାତରେ ରହିଛି । ସେମାନେ ଯେଉଁ ମାନର ପରିଷଦ ଗଠନ କରିବେ ସେହି ମାନର ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ପାଇବେ !

(‘ଅନୁପମ ଭାରତ’, ବ୍ରହ୍ମପୁର ସଂସ୍କରଣ / ୫ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୨/ ପୃଷ୍ଠା :୮)

Photo by Glen Carrie on Unsplash